ދިވެހި ރާއްޖެއިން ވެސް އެކަމަކާ ދެކޮޅު ހަދާ، ޗާގޯސް ޖަޒީރާ މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރުމަށް އިނގިރޭސިވިލާތުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުން މުރާޖައާކުރަން އެ ގައުމުން ފަށައިފިއެވެ.
އިނގިރޭސި ދިފާއީ ވަޒީރު ވެސް ސްޓްރީޓިން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި އެއްބަސްވުން އަލުން މުރާޖައާކުރަން ފެށީ އދ.ގެ އާންމު މަޖިލީހުގައި އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް އެ އެއްބަސްވުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވުމާ ގުޅިގެންނެވެ. ބީބީސީއަށް ދެއްވި އިންޓަވިއުއެއްގައި ސްޓްރީޓިން ވިދާޅުވީ، އެމެރިކާއިން މި އެއްބަސްވުމަށް ތާއީދުނުކުރާތީ އެއްބަސްވުން މުރާޖައާކުރަން މަޖުބޫރުވެފައިވާ ކަމަށެވެ.
ނިއުޔޯކްގައި ކުރިއަށްދިޔަ އދ.ގެ އާންމު މަޖިލީހުގެ ހަވާސާގައި އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު އެންޑީ ބާންހަމްއާ އެކު ބޭއްވެވި ބައްދަލުކުރެއްވުމުގައި ޓްރަމްޕް ވަނީ މިއީ "ވަރަށް ގޯސް" އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށް ސިފަކުރައްވާފައެވެ. އަދި އިނގިރޭސިވިލާތުން މިކަމާ މެދު އަލުން ވިސްނާނެ ކަމަށް ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވުމުން، ބާންހަމް ވަނީ އެކަމަށް އެއްބަސްވެވަޑައިގެންފައެވެ.
ފަހުން މީޑިއާތަކަށް މައުލޫމާތު ދެއްވަމުން ބާންހަމް ވިދާޅުވީ، މިއީ އޭނާއަށް ވާރުތަވެފައިވާ މައްސަލައެއް ކަމަށާއި، މިކަމަށް ހައްލެއް ހޯދަން ޖެހިފައިވާ ކަމަށެވެ. ނިއުޔޯކަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން ބާންހަމް ވަނީ މޮރިޝަސްގެ ބޮޑުވަޒީރު ނަވިން ރާމްގޫލަމްއާ ވާހަކަދައްކަވައި، އެމެރިކާއާ ގުޅިގެން އެއްބަސްވުން ތަސްދީގުކުރުމަށް ކުރެވެން ހުރި ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ކުރައްވާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން ދެއްވާފައެވެ.
ކުރީގެ ބޮޑުވަޒީރު ކިއާ ސްޓާމާގެ ސަރުކާރުން މިދިޔަ އަހަރުގެ މެއި މަހު އެކުލަވާލި މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން، ޗާގޯސް ޖަޒީރާގެ ސިޔާދަތީ ބާރު މޮރިޝަސްއަށް ދޫކޮށްލުމަށް ފަހު، އެ ތަނުގައިވާ ޑިއޭގޯ ގާސިއާ އަސްކަރީ މަރުކަޒު 99 އަހަރަށް އިނގިރޭސިވިލާތުން ކުއްޔަށް ހިފުމަށް ވަނީ ހަމަޖެހިފައެވެ. މިކަމަށްޓަކައި އަހަރަކު އެވްރެޖްކޮށް 101 މިލިއަން ޕައުންޑް (136 މިލިއަން ޑޮލަރު) މޮރިޝަސްއަށް ދެއްކުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާއިރު، މުޅި މުއްދަތަށް ޖުމްލަ 3.4 ބިލިއަން ޕައުންޑް ހޭދަވާނެ ކަމަށް ރަސްމީ ހިސާބުތަކުން ދައްކައެވެ.
ނަމަވެސް، އިންފްލޭޝަނަށް ރިއާޔަތްކުރާއިރު މި އެއްބަސްވުމުގެ އަސްލު އަގު 35 ބިލިއަން ޕައުންޑަށް އަރާނެ ކަމަށާއި، މީގެ ސަބަބުން އެ ސަރަހައްދުގައި ޗައިނާގެ ނުފޫޒު ގާއިމުކުރުމަށް މަގުފަހިވެދާނެ ކަމަށް ބުނެ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ވަނީ ސްޓާމާއަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުކިޔާފައެވެ. ނަވާރަ ސަތޭކަ ފަސް ދޮޅަސް ފަސް ވަނަ އަހަރު މިނިވަންކަން ހޯދުމަށްޓަކައި ޗާގޯސް ޖަޒީރާ ދޫކޮށްލަން މަޖުބޫރުކުރުވީ ގާނޫނާ ހިލާފަށް ކަމަށް މޮރިޝަސްއިން ދައުވާކުރެއެވެ.
ޓްރަމްޕްގެ ތާއީދު ނެތުމުގެ ސަބަބުން މިދިޔަ އޭޕްރީލް މަހު މި އެއްބަސްވުން ވަނީ މުއްދަތެއް ނެތް ގޮތަށް މަޑުޖައްސާލާފައެވެ. ދިފާއީ ވަޒީރު ސްޓްރީޓިން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އެއްބަސްވުން މުރާޖައާކުރަމުންދާ މި މަރުހަލާގައި މޮރިޝަސްއަށް އެއްވެސް ފައިސާއެއް ނުދޭނެއެވެ. އަދި ޑިއޭގޯ ގާސިއާއަކީ ގައުމީ ސަލާމަތާ ގުޅިފައިވާ އެންމެ މުހިންމު އެއް މަރުކަޒު ކަމަށް ފާހަގަކުރައްވައި، އޭނާ ވިދާޅުވީ މިހާރު މަސައްކަތްކުރަމުން ދަނީ އެންމެންނަށް ވެސް ގަބޫލުކުރެވޭ ފަދަ އެއްބަސްވުމަކަށް ވާސިލުވުމަށް ކަމަށެވެ.
ޗާގޯސް މައްސަލައިގައި ދިވެހިރާއްޖެއިން ވެސް ވަނީ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފައެވެ. ރާއްޖެއާއި ޗާގޯސްއާ ދެމެދު އޮތް ކަނޑުގެ ސަރަހައްދު ބެހުމަށް އިންޓަނޭޝަނަލް ޓްރައިބިއުނަލް ފޯ ދަ ލޯ އޮފް ދަ ސީ (އިޓްލޮސް) އިން 2023 ވަނަ އަހަރު ނިންމި ނިންމުން ބަލައިނުގަތުމަށް ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒުގެ ސަރުކާރުން ވަނީ ނިންމާފައެވެ. އަދި ޗާގޯސްގެ މައްޗަށް މޮރިޝަސްގެ ސިޔާދަތީ ބާރު އޮތް ކަމަށް ކުރީގެ ސަރުކާރުން ގަބޫލުކުރި ކުރުން ވެސް މި ސަރުކާރުން ވަނީ ބާތިލުކޮށްފައެވެ. ރައީސް މުއިއްޒު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ތާރީހީ ގޮތުންނާއި ގާނޫނީ ގޮތުން ޗާގޯސް (ފޯޅަވަހި) ގެ މައްޗަށް އެންމެ ބޮޑު ހައްގެއް އޮތީ ދިވެހިރާއްޖެއަށެވެ.
މި މައްސަލައިގައި މަޝްވަރާކުރެއްވުމަށް ރައީސް މުއިއްޒު ވަނީ އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު އެންޑީ ބާންހަމްއަށް މި މަހުގެ އަށް ވަނަ ދުވަހު ސިޓީފުޅެއް ފޮނުއްވައި، ރަސްމީ މަޝްވަރާތަކަށް ދައުވަތު ދެއްވާފައެވެ. ރައީސް އޮފީހުން ބުނި ގޮތުގައި، މި ސިޓީފުޅުގައި ރައީސް ވަނީ މޮރިޝަސްއާ ޗާގޯސް ހަވާލުކުރަން އިނގިރޭސިވިލާތުން ނިންމި ނިންމުމާ މެދު ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރައްވާފައެވެ.
ނަމަވެސް، އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ވަނީ ރާއްޖޭގެ މި ހުށަހެޅުމަށް ދެކޮޅުހަދާފައެވެ. އިނގިރޭސި ހާރިޖީ ވުޒާރާގެ ތަރުޖަމާނަކާ ހަވާލާދީ ރޮއިޓާސްއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ޗާގޯސްގެ ސިޔާދަތީ ބާރުގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްއާ ދެމެދު އޮތް މައްސަލައެކެވެ. އެހެންކަމުން އެ މައްސަލައިގައި ރާއްޖެއާ އެކު މަޝްވަރާ ނުކުރާނެ ކަމަށް އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ވަނީ ބުނެފައެވެ.